4-6 Ιουλίου 2025
Κάστρο Μυτιλήνης, Αίθουσα Αρχαιολογικής Υπηρεσίας Λέσβου
Υπό την Αιγίδα
Η Λεσβιακή ανήκει στις ευρέως ομιλούμενες ποικιλίες του νεοελληνικού διαλεκτικού χώρου. Είναι μέρος της ομάδας των βορείων διαλέκτων και ιδιωμάτων, η οποία χαρακτηρίζεται από δύο φωνολογικά φαινόμενα, την κώφωση και τη στένωση, που απουσιάζουν από τις νότιες ποικιλίες της νεοελληνικής γλώσσας. Η Λεσβιακή περιλαμβάνει ενδιαφέροντα φαινόμενα και λέξεις που είτε προέρχονται από προηγούμενες φάσεις της γλώσσας και απουσιάζουν από την Κοινή Νεοελληνική, είτε αποτελούν δάνεια από τις γλώσσες με τις οποίες έχει έλθει σε επαφή, ιδιαίτερα από την Τουρκική και την Ιταλο-ρομανική.
Για τη Λεσβιακή έχουν εκδοθεί λεξικά και γλωσσάρια για τις ποικιλίες χωριών και κωμοπόλεων (π.χ., Παπάνης & Παπάνης 2004, Ράλλη 2017), υπάρχουν λογοτεχνικά έργα που έχουν συνταχθεί σε αυτή (π.χ., Ψαριανός 2024, Kαρνά 2024), πρόσφατα εκπονήθηκε διαλεκτικός άτλαντας σε ηλεκτρονική μορφή (https:://lesvos.lmgd.philology.upatras.gr), ενώ στις αρχές του εικοστού αιώνα υπήρξε μια πρώτη της περιγραφή (Αναγνώστου 1903, Kretschmer 1905). Λείπουν όμως οι σύγχρονες γραμματικές και μια σύγχρονη συστηματική καταγραφή, η οποία να καλύπτει το σύνολο της ποικιλότητάς της.
Το συνέδριο έχει ως βασικό στόχο να συγκεντρώσει επιστήμονες που ασχολούνται με τον διαλεκτικό λόγο. Μέσα από τις εμπεριστατωμένες ομιλίες τους αναμένεται να προταθούν αναλύσεις των πλέον χαρακτηριστικών φαινομένων και της κοινωνιογλωσσικής κατάστασης της σύγχρονης λεσβιακής διαλέκτου, και να λυθούν απορίες που για πολλά χρόνια αποτελούν αντικείμενο συζητήσεων. Σκοπεύει να προκαλέσει το ενδιαφέρον της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας για την ποικιλότητα που χαρακτηρίζει τη συγκεκριμένη διάλεκτο και τις στάσεις των ομιλητών της, οι περισσότεροι εκ των οποίων ανθίστανται στην ισοπεδωτική επίδραση της Κοινής Νεοελληνικής.
Παράλληλα, αναμένεται να ευαισθητοποιήσει την τοπική κοινότητα για τον γλωσσικό πλούτο που διαθέτει, και να συμβάλει σε όποιες προσπάθειες γίνονται για την καταγραφή και διαφύλαξη της γλωσσικής πολιτιστικής κληρονομιάς της Λέσβου.
Στο πλαίσιο του συνεδρίου, θα υπάρξουν παρουσίαση του διαλεκτικού άτλαντα της Λεσβιακής, θεατρική παράσταση στα Αγιασώτικα από τη θεατρική ομάδα της Αγιάσου, και έκθεση βιβλίων και εντύπων στο λεσβιακό λόγο τα οποία έχουν εκδοθεί τους δύο τελευταίους αιώνες. Επίσης, θα απονεμηθούν τιμητικές πλακέτες σε Λέσβιους που έχουν δημοσιεύσει διαλεκτικά κείμενα.
Το Συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στην Αίθουσα Συνεδριάσεων Σαπλιτζά, του Αρχαίου Κάστρου Μυτιλήνης. Οι παρευρισκόμενοι θα ακούσουν ομιλίες από διεθνούς αναγνώρισης γλωσσολόγους και άλλους ομιλητές, ενώ παράλληλα θα γνωρίσουν έναν υπέροχο ιστορικό χώρο. Το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει συζητήσεις για τη διάλεκτο και την ποικιλία της, παρέχοντας τη δυνατότητα για τη διατήρηση, τη μελλοντική μελέτη και την προβολή της.
8.30 – 9.00 Εγγραφές
9.00 - 9.30 Χαιρετισμοί
9.30-10.00 Ράλλη, Αγγελική (Πανεπιστήμιο Πατρών) και Σταύρου, Μελίτα (Αριστοτέλειο Παν. Θεσσαλονίκης). Η λεσβιακή διάλεκτος: Παρελθόν, παρόν και μέλλον
10.00-10.30 Αναγνώστου, Στρατής (Πρόεδρος Εταιρείας Λεσβιακών Μελετών). Mαρτυρίες για τη λεσβιακή διάλεκτο από τα μέσα του 15ου μ.Χ. αιώνα έως τα τέλη του 19ου αιώνα
Κανάκης, Κώστας (Πανεπιστήμιο Αιγαίου) και Ειρήνη Κουνιαρέλλη (Πανεπιστήμιο Αιγαίου). Όψεις της χρήσης της Λεσβιακής στο γλωσσικό τοπίο της σύγχρονης Μυτιλήνης
11.00-11.30 Διάλειμμα καφέ
11.30-12.00. Καραλή, Μαρία (Αριστοτέλειο Παν. Θεσσαλονίκης). Γλωσσικά καθολικά χαρακτηριστικά και διάλεκτοι: ο επιτατικός μέλλοντας στις αρχαίες επιγραφές της Μυτιλήνης.
12.00-12.30 Μανωλέσσου, Ιώ (Ακαδημία Αθηνών). H θέση της Λεσβιακής στο Βόρειο Αιγαίο
12.30-13.00 Τζαβάρας, Ξενοφών (Πρόεδρος Ελληνικής Ονοματολογικής Εταιρείας). Ισόγλωσσα στο Β-Α Αιγαίο: Συγκριτική θεώρηση των διαλεκτικών ποικιλιών της Λέσβου και της Ίμβρου
13.00-13.30 Βογιατζής, Νίκος (Αριστοτέλειο Παν. Θεσσαλονίκης). Συγκριτική μελέτη των διαλεκτικών συστημάτων της Θάσου και της Λέσβου
13.30-16.30 Ανάπαυση
16.30-17.00 Μαρίνης, Μιχάλης (Οhio-State University). Μη παραδειγματικά φαινόμενα στην ονοματική κλίση της Λεσβιακής
17.00-17.30 Ευθυμίου, Αγγελική (Δημοκρίτειο Παν. Θράκης). Τα επιθήματα -αδα και -ια στα Λεσβιακά. Όψεις πολυσημίας και μορφολογικού ανταγωνισμού
17:30-18:00 Μελισσαροπούλου, Δήμητρα (Αριστοτέλειο Παν. Θεσσαλονίκης). Η αξιολογική μορφολογία στο διαλεκτικό τοπίο της Λέσβου
18.00-18.30 Ράλλη, Aγγελική (Πανεπιστήμιο Πατρών) και Χαιρετάκης, Γιώργος (Ακαδημία Αθηνών) Η σύνθεση λέξεων στη διάλεκτο της Λέσβου
18.30-19.00 Διάλειμμα καφέ
19.00-19.30 Conoravdi, Cleo (Stanford University) και Κiparsky Paul (Stanford University) Άτονο /i/ μεταξύ συριστικών στα βόρεια ιδιώματα
19.30-20.00 Κάτσικα, Αργυρώ (University of California – Santa Barbara). Προσωδιακά όρια και προσωδία λέξης στη διάλεκτο της Λέσβου
20.00-20.30 Παπαζαχαρίου, Δημήτρης (Πανεπιστήμιο Πατρών) και Παππάς, Παναγιώτης (Simon Fraser University). Πλευρικές πραγματώσεις στη διάλεκτο της Λέσβου: Ακουστική ανάλυση
21.30 Δείπνο συνεδρίου
8.30 – 9.00 Εγγραφές
9.00 - 9.30 Χαιρετισμοί
9.30-10.00 Ράλλη, Αγγελική (Πανεπιστήμιο Πατρών) και Σταύρου, Μελίτα (Αριστοτέλειο Παν. Θεσσαλονίκης). Η λεσβιακή διάλεκτος: Παρελθόν, παρόν και μέλλον
10.00-10.30 Αναγνώστου, Στρατής (Πρόεδρος Εταιρείας Λεσβιακών Μελετών). Mαρτυρίες για τη λεσβιακή διάλεκτο από τα μέσα του 15ου μ.Χ. αιώνα έως τα τέλη του 19ου αιώνα
Κανάκης, Κώστας (Πανεπιστήμιο Αιγαίου) και Ειρήνη Κουνιαρέλλη (Πανεπιστήμιο Αιγαίου). Όψεις της χρήσης της Λεσβιακής στο γλωσσικό τοπίο της σύγχρονης Μυτιλήνης
11.00-11.30 Διάλειμμα καφέ
11.30-12.00. Καραλή, Μαρία (Αριστοτέλειο Παν. Θεσσαλονίκης). Γλωσσικά καθολικά χαρακτηριστικά και διάλεκτοι: ο επιτατικός μέλλοντας στις αρχαίες επιγραφές της Μυτιλήνης.
12.00-12.30 Μανωλέσσου, Ιώ (Ακαδημία Αθηνών). H θέση της Λεσβιακής στο Βόρειο Αιγαίο
12.30-13.00 Τζαβάρας, Ξενοφών (Πρόεδρος Ελληνικής Ονοματολογικής Εταιρείας). Ισόγλωσσα στο Β-Α Αιγαίο: Συγκριτική θεώρηση των διαλεκτικών ποικιλιών της Λέσβου και της Ίμβρου
13.00-13.30 Βογιατζής, Νίκος (Αριστοτέλειο Παν. Θεσσαλονίκης). Συγκριτική μελέτη των διαλεκτικών συστημάτων της Θάσου και της Λέσβου
13.30-16.30 Ανάπαυση
16.30-17.00 Μαρίνης, Μιχάλης (Οhio-State University). Μη παραδειγματικά φαινόμενα στην ονοματική κλίση της Λεσβιακής
17.00-17.30 Ευθυμίου, Αγγελική (Δημοκρίτειο Παν. Θράκης). Τα επιθήματα -αδα και -ια στα Λεσβιακά. Όψεις πολυσημίας και μορφολογικού ανταγωνισμού
17:30-18:00 Μελισσαροπούλου, Δήμητρα (Αριστοτέλειο Παν. Θεσσαλονίκης). Η αξιολογική μορφολογία στο διαλεκτικό τοπίο της Λέσβου
18.00-18.30 Ράλλη, Aγγελική (Πανεπιστήμιο Πατρών) και Χαιρετάκης, Γιώργος (Ακαδημία Αθηνών) Η σύνθεση λέξεων στη διάλεκτο της Λέσβου
18.30-19.00 Διάλειμμα καφέ
19.00-19.30 Conoravdi, Cleo (Stanford University) και Κiparsky Paul (Stanford University) Άτονο /i/ μεταξύ συριστικών στα βόρεια ιδιώματα
19.30-20.00 Κάτσικα, Αργυρώ (University of California – Santa Barbara). Προσωδιακά όρια και προσωδία λέξης στη διάλεκτο της Λέσβου
20.00-20.30 Παπαζαχαρίου, Δημήτρης (Πανεπιστήμιο Πατρών) και Παππάς, Παναγιώτης (Simon Fraser University). Πλευρικές πραγματώσεις στη διάλεκτο της Λέσβου: Ακουστική ανάλυση
21.30 Δείπνο συνεδρίου
9.00-9.30 Gaeta, Livio (Università di Torino). Morphologies in contact. Italo-Rοmance elements in Lesbian Greek (Μορφολογία σε επαφή. Ιταλο-ρομανικά στοιχεία στη Λεσβιακή)
9.30-10.00 Fanciullo, Franco (Università di Pisa). Griko και Λεσβιακά. Δύο διάλεκτοι σε σύγκριση
10.00-10.30 Bağrıaçık, Metin (Boğazıçı University). Οι διάλεκτοι της Λέσβου και της κεντρικής Μικράς Ασίας: μαθήματα για τη γλωσσική επαφή στο εκφραστικό πεδίο
10.30-11.00 Janse, Mark (Cambridge University). Διάλεκτοι Λέσβου και Καππαδοκίας: ομοιότητες και διαφορές
11.00-11.30 Διάλειμμα καφέ
11.30-12.00 Joseph, Brian (Ohio-State University). Διάλεκτοι Λέσβου και Aδριανούπολης: ομοιότητες και διαφορές
12.00-12.30 Μερτύρης, Διονύσης (Ακαδημία Αθηνών) και Λιόσης, Νίκος (Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών). Η σχέση της Λεσβιακής με τις ποικιλίες της Αιολίδας και της Τρωάδας
12.30-13.00 Δελβερούδη, Ρέα (Πανεπιστήμιο Αθηνών). Γλωσσικές παρατηρήσεις στa χειρόγραφα του Σ. Αναγνώστου
13.00-13.30 Καλάργαλης, Αριστείδης (Δρ. Πολιτισμικής Τεχνολογίας). Η λεσβιακή διάλεκτος μέσα από τα έντυπα της Λεσβιακής Άνοιξης
13.30-14.00 Ταστάνη, Νίκη (Δρ. Λαογραφίας). Διαλεκτικά κείμενα στην εφημερίδα «M»
14.00-19.30 Ανάπαυση
19.30 Εκδήλωση (Παλαιό Χαμάμ Μυτιλήνης)κδήλωση (Παλαιό Χαμάμ Μυτιλήνης)
21.30 Δείπνο συνεδρίου
9.00-9.30 Gaeta, Livio (Università di Torino). Morphologies in contact. Italo-Rοmance elements in Lesbian Greek (Μορφολογία σε επαφή. Ιταλο-ρομανικά στοιχεία στη Λεσβιακή)
9.30-10.00 Fanciullo, Franco (Università di Pisa). Griko και Λεσβιακά. Δύο διάλεκτοι σε σύγκριση
10.00-10.30 Bağrıaçık, Metin (Boğazıçı University). Οι διάλεκτοι της Λέσβου και της κεντρικής Μικράς Ασίας: μαθήματα για τη γλωσσική επαφή στο εκφραστικό πεδίο
10.30-11.00 Janse, Mark (Cambridge University). Διάλεκτοι Λέσβου και Καππαδοκίας: ομοιότητες και διαφορές
11.00-11.30 Διάλειμμα καφέ
11.30-12.00 Joseph, Brian (Ohio-State University). Διάλεκτοι Λέσβου και Aδριανούπολης: ομοιότητες και διαφορές
12.00-12.30 Μερτύρης, Διονύσης (Ακαδημία Αθηνών) και Λιόσης, Νίκος (Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών). Η σχέση της Λεσβιακής με τις ποικιλίες της Αιολίδας και της Τρωάδας
12.30-13.00 Δελβερούδη, Ρέα (Πανεπιστήμιο Αθηνών). Γλωσσικές παρατηρήσεις στa χειρόγραφα του Σ. Αναγνώστου
13.00-13.30 Καλάργαλης, Αριστείδης (Δρ. Πολιτισμικής Τεχνολογίας). Η λεσβιακή διάλεκτος μέσα από τα έντυπα της Λεσβιακής Άνοιξης
13.30-14.00 Ταστάνη, Νίκη (Δρ. Λαογραφίας). Διαλεκτικά κείμενα στην εφημερίδα «M»
14.00-19.30 Ανάπαυση
19.30 Εκδήλωση (Παλαιό Χαμάμ Μυτιλήνης)κδήλωση (Παλαιό Χαμάμ Μυτιλήνης)
21.30 Δείπνο συνεδρίου
9.30-10.00 Tσολακίδης, Συμεών ( Ακαδημία Αθηνών ) . Διαχρονική σύσταση της Διαχρονική σύσταση και προέλευση του λεξιλογίου της Λεσβιακής
10.00-10.30 Kατσούδα, Γεωργία (Ακαδημία Αθηνών). Ετυμολογική έρευνα και διαλεκτολογία: ετυμολογικές αναθεωρήσεις στο λεξιλόγιο της Λεσβιακής
10.30-11.00 Κrivoruchko, Julia (Cambridge University). Λεσβιακές ετυμολογίες. Ιστορική προσέγγιση.
11.00-11.30 Αξιώτης, Μάκης (Δρ. Πολιτισμικής Τεχνολογίας). Λεσβιακά τοπωνύμια
11.30-12.00 Διάλειμμα καφέ
12.00-12.30 Αλεξέλλη, Βασιλεία (Δρ. Γλωσσολογίας), Βαϊτης, Μιχάλης (Πανεπιστήμιο Αιγαίου) Κοψαχείλης, Βασίλης (Πανεπιστήμιο Αιγαίου) και Ράλλη, Αγγελική (Πανεπιστήμιο Πατρών). Ο ηλεκτρονικός διαλεκτικός άτλαντας της Λέσβου
12.30-13.00 Καλλονιάτης, Χρήστος (Πανεπιστήμιο Αιγαίου) και Σιάτρας, Απόστολος (Πανεπιστήμιο Αιγαίου). Τεχνητή Νοημοσύνη και Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα στη λεσβιακή διάλεκτο.
13.00-13.30 Μπόμπολας, Σταύρος, Μαρκαντωνάτου, Στέλλα, Ράλλη, Αγγελική και Αναστασόπουλος, Αντώνης (Αρχιμήδης/Ερευνητικό Κέντρο ΑΘΗΝΑ). Δημιουργία γλωσσικών πηγών για την ανάπτυξη γλωσσικών μοντέλων στη Λεσβιακή
13.30 – 17.00 Ανάπαυση
17.00 Αναχώρηση για Αγιάσο
18.00-19.00 Ξενάγηση στην Αγιάσο
19.00-19.30 Παπάνης, Γιάννης (Πρώην Σύμβουλος εκπαίδευσης ελληνοπαίδων εξωτερικού). Αγιάσος Λέσβου: μια «αρχαιοπρεπής κοινωνία» υπό το πρίσμα της γλωσσικής έκφρασης
19.30 20.00 Γραμματάς, Θεόδωρος (Πανεπιστήμιο Αθηνών). Η γλωσσική ποικιλία της Αγιάσου και η θεατρική της αξιοποίηση
20.00-21.00 Θεατρική παράσταση στα αγιασώτικα του έργου του Γιάννη Δ. Παπάνη
«Έκουψι γιου Κοπ'ς»
Σκηνοθεσία: Βασίλης Χατζηελευθερίου
Παίζουν: Μαρία Αϊβαλιώτου, Γεωργία Βίγλατζη, Κατερίνα Γούναρη, Κατερίνα Λεβέντη, Γρηγόρης Λιγέλλης, Ραφαήλ Κουδουνέλλης, Σοφία Κουταλέλλη, Γιάννης Αλ. Παπάνης, Χρυσούλα Πατερέλλη, Παναγιώτης Σκορδάς
Τραγούδι: Μυρσίνη Κουτσκουδή – Βουρλή
21.00 Δείπνο – Λήξη Συνεδρίου
23.30 Επιστροφή στη Μυτιλήνη
9.30-10.00 Tσολακίδης, Συμεών ( Ακαδημία Αθηνών ) . Διαχρονική σύσταση της Διαχρονική σύσταση και προέλευση του λεξιλογίου της Λεσβιακής
10.00-10.30 Kατσούδα, Γεωργία (Ακαδημία Αθηνών). Ετυμολογική έρευνα και διαλεκτολογία: ετυμολογικές αναθεωρήσεις στο λεξιλόγιο της Λεσβιακής
10.30-11.00 Κrivoruchko, Julia (Cambridge University). Λεσβιακές ετυμολογίες. Ιστορική προσέγγιση.
11.00-11.30 Αξιώτης, Μάκης (Δρ. Πολιτισμικής Τεχνολογίας). Λεσβιακά τοπωνύμια
11.30-12.00 Διάλειμμα καφέ
12.00-12.30 Αλεξέλλη, Βασιλεία (Δρ. Γλωσσολογίας), Βαϊτης, Μιχάλης (Πανεπιστήμιο Αιγαίου) Κοψαχείλης, Βασίλης (Πανεπιστήμιο Αιγαίου) και Ράλλη, Αγγελική (Πανεπιστήμιο Πατρών). Ο ηλεκτρονικός διαλεκτικός άτλαντας της Λέσβου
12.30-13.00 Καλλονιάτης, Χρήστος (Πανεπιστήμιο Αιγαίου) και Σιάτρας, Απόστολος (Πανεπιστήμιο Αιγαίου). Τεχνητή Νοημοσύνη και Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα στη λεσβιακή διάλεκτο.
13.00-13.30 Μπόμπολας, Σταύρος, Μαρκαντωνάτου, Στέλλα, Ράλλη, Αγγελική και Αναστασόπουλος, Αντώνης (Αρχιμήδης/Ερευνητικό Κέντρο ΑΘΗΝΑ). Δημιουργία γλωσσικών πηγών για την ανάπτυξη γλωσσικών μοντέλων στη Λεσβιακή
13.30 – 17.00 Ανάπαυση
17.00 Αναχώρηση για Αγιάσο
18.00-19.00 Ξενάγηση στην Αγιάσο
19.00-19.30 Παπάνης, Γιάννης (Πρώην Σύμβουλος εκπαίδευσης ελληνοπαίδων εξωτερικού). Αγιάσος Λέσβου: μια «αρχαιοπρεπής κοινωνία» υπό το πρίσμα της γλωσσικής έκφρασης
19.30 20.00 Γραμματάς, Θεόδωρος (Πανεπιστήμιο Αθηνών). Η γλωσσική ποικιλία της Αγιάσου και η θεατρική της αξιοποίηση
20.00-21.00 Θεατρική παράσταση στα αγιασώτικα του έργου του Γιάννη Δ. Παπάνη
«Έκουψι γιου Κοπ'ς»
Σκηνοθεσία: Βασίλης Χατζηελευθερίου
Παίζουν: Μαρία Αϊβαλιώτου, Γεωργία Βίγλατζη, Κατερίνα Γούναρη, Κατερίνα Λεβέντη, Γρηγόρης Λιγέλλης, Ραφαήλ Κουδουνέλλης, Σοφία Κουταλέλλη, Γιάννης Αλ. Παπάνης, Χρυσούλα Πατερέλλη, Παναγιώτης Σκορδάς
Τραγούδι: Μυρσίνη Κουτσκουδή – Βουρλή
21.00 Δείπνο – Λήξη Συνεδρίου
23.30 Επιστροφή στη Μυτιλήνη
Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επικοινωνήσετε με την
Καθηγήτρια Αγγελική Ράλλη στο ralli@upatras.gr
